Astma

Czym jest astma i jak się objawia

Astma to przewlekła choroba układu oddechowego charakteryzująca się stanem zapalnym i nadreaktywnością oskrzeli. Polega na okresowym zwężaniu dróg oddechowych w odpowiedzi na różne bodźce, co prowadzi do charakterystycznych objawów chorobowych.

Główne objawy astmy obejmują:

• Duszność, szczególnie podczas wysiłku fizycznego
• Suchy, męczący kaszel, często nasilający się w nocy
• Świszczący oddech słyszalny podczas wydychania powietrza
• Uczucie ucisku lub ściskania w klatce piersiowej

Rodzaje astmy

Wyróżnia się kilka typów astmy: alergiczną wywołaną przez alergeny środowiskowe, niealergiczną związaną z infekcjami lub czynnikami niealergenowymi oraz astmę zawodową spowodowaną ekspozycją na szkodliwe substancje w miejscu pracy.

Do głównych czynników wyzwalających napady astmy należą: alergeny (pyłki, kurz domowy, sierść zwierząt), infekcje górnych dróg oddechowych, zimne powietrze, wysiłek fizyczny, stres oraz niektóre leki.

Leki doraźne - bronchodilatatory krótkodziałające

Bronchodilatatory krótkodziałające to leki pierwszego wyboru w nagłych napadach astmy. Działają poprzez aktywację receptorów beta-2 adrenergicznych w mięśniach gładkich oskrzeli, powodując ich rozluźnienie i szybkie rozszerzenie dróg oddechowych. Efekt terapeutyczny występuje już po 5-15 minutach od podania.

Dostępne preparaty w Polsce

W polskich aptekach dostępne są sprawdzone preparaty jak Ventolin (salbutamol), Airomir (salbutamol w inhalatorze HFA) oraz Salamol. Wszystkie zawierają tę samą substancję czynną, różnią się jedynie systemem podawania i pomocniczymi składnikami.

Sposób stosowania

Inhalatory ciśnieniowe należy wstrząsnąć przed użyciem, następnie wykonać głęboki wydech, objąć ustnik wargami i podczas powolnego wdechu nacisnąć pojemniczek. Po inhalacji należy wstrzymać oddech na 10 sekund.

Leki doraźne stosuje się wyłącznie w przypadku wystąpienia objawów astmy. Potrzeba używania bronchodilatatora częściej niż 2 razy w tygodniu może oznaczać, że astma nie jest odpowiednio kontrolowana i wymaga konsultacji lekarskiej.

Leki kontrolujące - kortykosteroidy wziewne i terapie skojarzone

Leki przeciwzapalne stanowią podstawę skutecznego leczenia astmy przewlekłej. Ich regularne stosowanie zmniejsza stan zapalny dróg oddechowych, co prowadzi do lepszej kontroli objawów i zmniejszenia częstotliwości napadów astmy. W Polsce dostępne są nowoczesne kortykosteroidy wziewne o wysokiej skuteczności i dobrym profilu bezpieczeństwa.

Kortykosteroidy wziewne dostępne w polskich aptekach

• Flixotide (flutikazon) - skuteczny preparat o długotrwałym działaniu
• Pulmicort (budezonid) - sprawdzony kortykosteroid o dobrej tolerancji
• Alvesco (cyklezonid) - nowoczesny preparat aktywujący się w płucach

Terapie skojarzone

Leki kombinowane łączą kortykosteroidy wziewne z długodziałającymi beta-2-mimetykami (LABA), oferując kompleksowe leczenie. Popularne preparaty to Symbicort, Seretide i Foster, które jednocześnie zmniejszają stan zapalny i rozszerzają oskrzela. Regularne stosowanie leków kontrolujących zgodnie z zaleceniami lekarza jest kluczowe dla osiągnięcia i utrzymania kontroli astmy.

Urządzenia inhalacyjne i technika inhalacji

Prawidłowy wybór inhalatora i opanowanie techniki inhalacji ma kluczowe znaczenie dla skuteczności leczenia astmy. W polskich aptekach dostępne są różne typy urządzeń inhalacyjnych, dostosowane do indywidualnych potrzeb pacjentów.

Rodzaje inhalatorów

• Inhalatory ciśnieniowe (pMDI) - klasyczne inhalatory dozujące wymagające koordynacji
• Inhalatory proszkowe (DPI) - urządzenia aktywowane wdechem, łatwiejsze w użyciu
• Komorki inhalacyjne - spacery ułatwiające podawanie leku, szczególnie u dzieci
• Nebulizatory - wskazane u najmłodszych dzieci i w ostrych stanach

Prawidłowa technika i konserwacja

Każdy typ inhalatora wymaga właściwej techniki stosowania - od powolnego, głębokiego wdechu przy pMDI, po energiczny wdech przy DPI. Regularne czyszczenie urządzeń zgodnie z instrukcją producenta zapewnia ich prawidłowe działanie i higienę stosowania.

Leki dodatkowe i alternatywne metody leczenia

Antagoniści receptorów leukotrienowych

Montelukast to lek z grupy antagonistów receptorów leukotrienowych, który blokuje substancje wywołujące stan zapalny w drogach oddechowych. Jest szczególnie skuteczny u pacjentów z astmą alergiczną i może być stosowany jako terapia uzupełniająca do kortykosteroidów wziewnych.

Teofilina i leki biologiczne

Teofilina należy do grupy metyloksantyn i działa jako bronchodilatator długotrwały. Wymaga regularnego monitorowania poziomu we krwi. W przypadku ciężkiej astmy alergicznej stosuje się nowoczesne leki biologiczne, takie jak omalizumab czy mepolizumab, które działają na poziomie molekularnym.

Wsparcie naturalne

Suplementy diety zawierające magnez, witaminę D czy kwasy omega-3 mogą wspomagać leczenie astmy. Istotną rolę odgrywa również prawidłowa dieta bogata w antyoksydanty oraz regularna aktywność fizyczna dostosowana do możliwości pacjenta.

Postępowanie w nagłych przypadkach i profilaktyka

Rozpoznawanie ostrego napadu astmy

Ostry napad astmy charakteryzuje się nasileniem duszności, kaszlem, świszczącym oddechem i uczuciem ściśnięcia w klatce piersiowej. Pacjent może mieć trudności z mówieniem pełnymi zdaniami i wykazywać oznaki niepokoju.

Plan postępowania w nagłych przypadkach

W przypadku pogorszenia objawów należy niezwłocznie zastosować lek ratunkowy (bronchodilatator krótkodziałający). Jeśli objawy nie ustępują po 15-20 minutach lub nasilają się, konieczne jest wezwanie pomocy medycznej.

• Natychmiastowe wezwanie pogotowia przy sinica warg lub paznokci
• Trudności w mówieniu z powodu duszności
• Brak poprawy po zastosowaniu leku ratunkowego
• Narastające uczucie paniki i niepokoju

Profilaktyka i kontrola

Skuteczna profilaktyka obejmuje unikanie znanych alergenów, regularną kontrolę lekarską oraz przestrzeganie planu leczenia. Ważne jest również szczepienie przeciwko grypie i utrzymanie odpowiedniej wilgotności w pomieszczeniach mieszkalnych.