Artretyzm

Czym jest arthritis i jakie są główne typy schorzenia

Arthritis to grupa schorzeń charakteryzujących się zapaleniem stawów, które prowadzi do bólu, sztywności i ograniczenia ruchomości. Mechanizm powstawania choroby polega na uszkodzeniu chrząstki stawowej oraz tkanek otaczających staw, co może być wynikiem procesów autoimmunologicznych, degeneracyjnych lub urazowych.

Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS)

RZS jest przewlekłą chorobą autoimmunologiczną, w której system odpornościowy atakuje własne tkanki stawowe. Charakteryzuje się symetrycznym zajęciem małych stawów rąk i stóp, poranną sztywnością trwającą powyżej godziny oraz ogólnymi objawami zapalnymi jak zmęczenie i gorączka.

Choroba zwyrodnieniowa stawów

Znana również jako osteoarthroza, rozwija się w wyniku stopniowego zużywania się chrząstki stawowej. Najczęściej dotyka stawów obciążonych wagą ciała - kolan, bioder i kręgosłupa. W przeciwieństwie do RZS, zajęcie stawów jest asymetryczne.

W Polsce arthritis dotyka około 20% populacji powyżej 65. roku życia. Główne czynniki ryzyka to:

• Wiek powyżej 50 lat
• Predyspozycje genetyczne
• Nadwaga i otyłość
• Urazy stawów w przeszłości
• Intensywna aktywność fizyczna

Objawy arthritis i diagnostyka

Wczesne sygnały ostrzegawcze

Pierwsze objawy arthritis mogą być subtelne i stopniowo narastać. Do najwcześniejszych sygnałów należą epizodyczne bóle stawów, szczególnie po wysiłku fizycznym, oraz krótkotrwała poranna sztywność. Pacjenci często zauważają trudności w wykonywaniu codziennych czynności, takich jak otwieranie słoików czy zapinanie guzików.

Główne objawy kliniczne

Ból stawów w arthritis ma charakterystyczny przebieg - w RZS jest najintensywniejszy rano i zmniejsza się po rozruszaniu, natomiast w chorobie zwyrodnieniowej nasila się po wysiłku. Sztywność poranna w RZS może trwać kilka godzin, podczas gdy w osteoartrozie zwykle nie przekracza 30 minut.

Obrzęki i zaczerwienienia stawów są typowe dla fazy zaostrzenia, szczególnie w RZS. Ograniczenie zakresu ruchów rozwija się stopniowo i może prowadzić do trwałych deformacji.

Badania diagnostyczne

Diagnostyka arthritis obejmuje kompleksowe badania laboratoryjne i obrazowe:

• Morfologia krwi z OB i CRP - wskaźniki stanu zapalnego
• Czynnik reumatoidalny (RF) i przeciwciała anty-CCP
• RTG stawów - ocena zmian strukturalnych
• USG stawów - wykrywanie wczesnych zmian zapalnych
• Rezonans magnetyczny - szczegółowa ocena chrząstki i tkanek miękkich

Dostępne leki przeciwbólowe i przeciwzapalne w Polsce

W leczeniu artretyzmu kluczową rolę odgrywają niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), które skutecznie łagodzą ból i zmniejszają stan zapalny stawów. Polscy pacjenci mają dostęp do szerokiej gamy preparatów dostępnych zarówno na receptę, jak i bez recepty.

Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ)

Najczęściej stosowane NLPZ w Polsce to:

• Ibuprofen - dostępny w preparatach takich jak Ibuprom, Nurofen czy MIG, zalecany w dawkach 200-400 mg do 3 razy dziennie
• Diklofenak - występuje w formie tabletek (Voltaren, Olfen, Diclac) oraz żeli, dawkowanie 50-75 mg 2-3 razy dziennie
• Naproxen - preparaty jak Naproxen Hasco czy Apranax, stosowany w dawce 250-500 mg dwa razy dziennie
• Ketoprofen - dostępny jako Ketonal czy OKI, zalecane dawkowanie 100-200 mg dziennie

Formy podawania i zastosowanie

NLPZ dostępne są w różnych formach: tabletki, kapsułki, żele do stosowania miejscowego oraz plastry transdermatyczne. Preparaty miejscowe są szczególnie przydatne przy objawach ograniczonych do jednego lub kilku stawów.

Przed zastosowaniem należy uwzględnić przeciwwskazania, takie jak choroby żołądka, problemy z nerkami czy serciem. Najczęstsze skutki uboczne to dolegliwości żołądkowe, dlatego zaleca się przyjmowanie leków po posiłku i krótkotrwałe stosowanie.

Leki modyfikujące przebieg choroby i terapie biologiczne

W zaawansowanych przypadkach artretyzmu, szczególnie reumatoidalnego zapalenia stawów (RZS), konieczne jest zastosowanie leków modyfikujących przebieg choroby (DMARDs) oraz nowoczesnych terapii biologicznych.

Konwencjonalne leki modyfikujące przebieg choroby

Metotreksat jest złotym standardem w leczeniu RZS, stosowany w dawkach 7,5-25 mg tygodniowo. Wymaga regularnego monitorowania funkcji wątroby i morfologii krwi. Sulfasalazyna działa przeciwzapalnie i immunomodulująco, szczególnie skuteczna w RZS o wczesnym stadium. Hydroksychlorochina jest stosowana głównie w łagodniejszych postaciach choroby.

Terapie biologiczne i refundacja

Nowoczesne leki biologiczne, takie jak adalimumab czy etanercept, są dostępne w ramach programów lekowych NFZ. Kwalifikację do terapii biologicznej przeprowadza reumatolog na podstawie ścisłych kryteriów:

• Brak odpowiedzi na konwencjonalne DMARDs
• Aktywność choroby powyżej określonych progów
• Spełnienie dodatkowych kryteriów medycznych

Leczenie wymaga ścisłej współpracy z reumatologiem, który monitoruje skuteczność terapii i ewentualne działania niepożądane. Pacjenci objęci programami lekowymi mają zapewnioną pełną refundację kosztownych leków biologicznych.

Suplementy diety i wspomaganie leczenia

Suplementy diety mogą stanowić cenne uzupełnienie konwencjonalnego leczenia arthritis, pomagając w redukcji objawów i wspieraniu zdrowia stawów. Ważne jest jednak, aby pamiętać, że nie zastępują one przepisanych leków, lecz działają wspomagająco.

Glukozamina i chondroityna

Te naturalne składniki chrząstki wykazują potencjał w spowalnianiu degradacji tkanki chrzęstnej. Zalecane dawkowanie to 1500 mg glukozaminy i 1200 mg chondroityny dziennie. Efekty są zazwyczaj widoczne po 2-3 miesiącach regularnego stosowania.

Omega-3 i inne składniki aktywne

Kwasy tłuszczowe omega-3, szczególnie EPA i DHA, wykazują silne właściwości przeciwzapalne. Suplementacja 2-3 gramami dziennie może znacząco zmniejszyć sztywność poranną i ból stawów. Witamina D (1000-2000 IU) wraz z wapniem wspiera zdrowie kości, podczas gdy kolagen typu II może poprawić elastyczność stawów.

Kurkuma zawierająca kurkuminę oraz MSM (metanosulfonian metylu) to kolejne suplementy o udokumentowanym działaniu przeciwzapalnym. Przed rozpoczęciem suplementacji warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą, szczególnie przy jednoczesnym stosowaniu innych leków.

Fizjoterapia, dieta i zmiana stylu życia

Holistyczne podejście do leczenia arthritis obejmuje nie tylko farmakoterapię, ale także modyfikację stylu życia, która może znacząco wpłynąć na jakość życia i progresję choroby.

Aktywność fizyczna i fizjoterapia

Regularna aktywność fizyczna jest kluczowa w zarządzaniu arthritis. Pomaga utrzymać ruchomość stawów, wzmacnia mięśnie i poprawia ogólną kondycję. Zalecane aktywności to:

• Pływanie i aqua aerobik - odciążają stawy
• Joga i tai chi - poprawiają elastyczność i równowagę
• Spacery - łagodny trening wytrzymałościowy
• Ćwiczenia izometryczne - wzmacniają mięśnie bez obciążania stawów

Dieta przeciwzapalna

Odpowiednia dieta może zmniejszyć stan zapalny w organizmie. Wskazane są produkty bogate w omega-3, antyoksydanty i flawonoidy: ryby morskie, orzechy, oliwa z oliwek, jagody, zielone warzywa liściaste. Należy ograniczyć cukier, przetworzoną żywność i czerwone mięso.

Kontrola masy ciała redukuje obciążenie stawów nośnych. Techniki relaksacyjne, odpowiednia ergonomia miejsca pracy oraz zarządzanie stresem wspierają proces leczenia. W razie nasilenia objawów warto skonsultować się z reumatologiem lub fizjoterapeutą w jednym z licznych ośrodków rehabilitacyjnych dostępnych w Polsce.